Hormonen & kwaaltjes

Tijdens de zwangerschap verandert je lichaam voortdurend. Je hormonen, bloedvolume en stofwisseling passen zich stap voor stap aan om je baby te laten groeien en je lichaam voor te bereiden op de bevalling en borstvoeding.

Hormonen zijn daarbij onmisbaar, maar ze kunnen ook zorgen voor typische zwangerschapskwaaltjes zoals misselijkheid, vermoeidheid of stemmingswisselingen. Dit is normaal en meestal tijdelijk.

Hormonen spelen tijdens de zwangerschap een rol in:

• het ondersteunen van de groei van je baby
• het in stand houden van de zwangerschap
• het aanpassen van je lichaam (borsten, baarmoeder, bekken)
• je energie, emoties en spijsvertering
• de voorbereiding op de bevalling en borstvoeding 

BELANGRIJKE ZWANGERSCHAPSHORMONEN

• hCG (humaan choriongonadotrofine)

Dit is het hormoon dat vroeg in de zwangerschap wordt aangemaakt. Het zorgt ervoor dat de zwangerschap goed kan innestelen en in stand blijft. hCG stimuleert ook andere hormonen die belangrijk zijn voor de zwangerschap. De hoogste waarde wordt bereikt rond week 9, daarna daalt het weer.

• Progesteron

Progesteron zorgt ervoor dat de baarmoeder zich kan aanpassen aan de zwangerschap en rustig blijft. Het voorkomt dat de baarmoeder te vroeg samentrekt. Daarnaast zorgt het ervoor dat de zwangerschap kan blijven doorgaan en dat het lichaam zich aanpast aan de groei van de baby.

Progesteron heeft ook invloed op je lichaam:

- het vertraagt je spijsvertering (waardoor je sneller last kan hebben van obstipatie)

- het kan je slaperig of vermoeid maken

- het kan bijdragen aan emotionele schommelingen

• Oestrogeen

Oestrogeen ondersteunt de groei van de baby, de baarmoeder en de ontwikkeling van de borsten. Het helpt je lichaam ook om zich voor te bereiden op de bevalling. Daarnaast beïnvloedt het je stemming, je huid en je gevoeligheid.

• Relaxine

Relaxine zorgt ervoor dat de banden en gewrichten in je lichaam soepeler worden, vooral rond het bekken. Dit is belangrijk om later ruimte te maken voor de bevalling, maar kan ook bekkenpijn of instabiliteit geven tijdens de zwangerschap.

• Oxytocine

Oxytocine staat bekend als het "knuffelhormoon", omdat het een belangrijke rol speelt in gevoelens van verbondenheid, rust en hechting. Tijdens de zwangerschap is het al actief en helpt het mee om een emotionele band op te bouwen tussen jou en je baby. Het draagt bij aan een gevoel van kalmte en vertrouwen en ondersteunt tegelijk de voorbereiding van je lichaam op de bevalling.

Wanneer de bevalling nadert, krijgt oxytocine een nog belangrijkere functie. Het zorgt ervoor dat de baarmoeder samentrekt, waardoor de weeën ontstaan. Deze weeën zijn nodig om de bevalling op gang te brengen en verder te laten verlopen.

Ook na de geboorte blijft oxytocine belangrijk. Het speelt een rol bij het op gang komen van de borstvoeding door de toeschietreflex te stimuleren. Daarnaast versterkt het de hechting tussen moeder en baby, waardoor het contact, de zorg en het gevoel van verbondenheid verder worden verdiept.

• Prolactine

Prolactine is een hormoon dat vooral bekend staat om zijn rol bij borstvoeding, maar het is al actief tijdens de zwangerschap. In deze periode bereidt het de borsten voor op de melkproductie die na de bevalling nodig zal zijn. Het zorgt ervoor dat het borstweefsel zich geleidelijk ontwikkelt en klaar wordt gemaakt om voeding te kunnen produceren voor de baby.

Na de bevalling krijgt prolactine zijn belangrijkste functie. Het stimuleert de aanmaak van moedermelk en helpt deze productie op gang te houden. Hoe vaker je je baby voedt of kolft, hoe meer prolactine er wordt aangemaakt. Zo werkt het hormoon als een soort vraag-en-aanbod systeem: hoe meer vraag naar melk, hoe meer het lichaam aanmaakt.

VEELVOORKOMENDE KWALEN 

• Misselijkheid en braken

Misselijkheid komt heel vaak voor tijdens de zwangerschap en treft ongeveer 60 tot 85% van de zwangeren. Het begint meestal tussen week 4 en 9 en is vaak één van de eerste signalen van de zwangerschap.

Deze klachten worden vooral veroorzaakt door de snelle stijging van hormonen zoals hCG en oestrogeen. Hoewel het erg vervelend kan zijn, is het in de meeste gevallen onschuldig en een normale reactie van het lichaam op de zwangerschap.

Veel vrouwen merken dat misselijkheid erger is op een lege maag of in de ochtend, maar het kan op elk moment van de dag optreden.

Wat vaak kan helpen is het aanpassen van je eet- en drinkgewoonten:

- kleine, regelmatige maaltijden eten

- vermijden dat je maag leeg wordt

- drinken verspreid over de dag, liever niet tijdens de maaltijd

- voldoende rust nemen en stress zoveel mogelijk beperken

Sommige natuurlijke middelen zoals gember of vitamine B6 kunnen milde verlichting geven. Wanneer misselijkheid echter zo ernstig wordt dat je niet meer kan eten of drinken, je afvalt of tekenen van uitdroging krijgt, is het belangrijk om medische hulp te zoeken.

• Vermoeidheid

Vermoeidheid is één van de meest voorkomende klachten in het begin van de zwangerschap. Veel vrouwen voelen zich plots veel slaperiger of hebben minder energie dan normaal.

Dit komt vooral door het hormoon progesteron, dat een rustgevend effect heeft op het lichaam. Daarnaast vraagt je lichaam veel energie om de placenta op te bouwen en je baby te laten groeien.

Het is dus heel normaal dat je lichaam meer rust nodig heeft. Luisteren naar je vermoeidheid en voldoende pauzes nemen is belangrijk.

• Hoofdpijn

Hoofdpijn komt regelmatig voor tijdens de zwangerschap en kan verschillende oorzaken hebben. Hormonale schommelingen spelen vaak een rol, vooral in het eerste trimester. Ook vermoeidheid, stress, te weinig drinken of veranderingen in cafeïne-inname kunnen hoofdpijn uitlokken.

Bij de meeste vrouwen is dit tijdelijk en verdwijnt het na verloop van tijd of wanneer het lichaam zich heeft aangepast.

• Stemmingswisselingen

Tijdens de zwangerschap kunnen emoties intenser aanvoelen. Je kan sneller huilen, je prikkelbaarder voelen of plots heel blij of emotioneel worden.

Dit komt door de snelle veranderingen in hormonen zoals oestrogeen en progesteron, die ook invloed hebben op de hersenen en neurotransmitters. Vooral tussen week 6 en 10 zijn deze schommelingen vaak het sterkst.

Het is belangrijk om te weten dat dit normaal is en niet betekent dat er "iets mis" is. Je lichaam past zich gewoon aan een nieuwe hormonale situatie aan.

• Bekkenpijn

Bekkenpijn ontstaat doordat het hormoon relaxine ervoor zorgt dat je banden en gewrichten soepeler worden. Dit is nodig om je lichaam voor te bereiden op de bevalling, maar het kan er ook voor zorgen dat het bekken minder stabiel aanvoelt.

Sommige vrouwen ervaren pijn in de onderrug, schaamstreek of heupen, vooral bij lang stappen, trappen doen of omdraaien in bed.

Rust, aangepaste beweging en soms begeleiding door een kinesitherapeut kunnen helpen om de klachten te verminderen.