Alcohol, drugs & roken

De preconceptieperiode – de tijd vóór de bevruchting – is het ideale moment om stil te staan bij alcohol, roken en drugs. Deze middelen beïnvloeden niet alleen je eigen gezondheid, maar hebben ook een directe impact op je vruchtbaarheid, de kans op zwangerschap en de vroege ontwikkeling van je baby. 

Roken

Roken heeft een bewezen negatieve invloed op zowel vrouwelijke als mannelijke vruchtbaarheid en op het verloop van de zwangerschap.

Impact op vruchtbaarheid en zwangerschap

• Moeilijker en trager zwanger worden (Een vruchtbaarheidsbehandeling heeft meer kans op slagen als jij en/of jouw partner stoppen met roken)
• Verminderde kwaliteit van eicellen en zaadcellen
• Verhoogd risico op miskraam en buitenbaarmoederlijke zwangerschap
• Meer kans op vroeggeboorte en groeivertraging
• Lager geboortegewicht bij de baby
• Verhoogd risico op aangeboren afwijkingen (o.a. hartafwijkingen, schisis)
• Verhoogd risico op wiegendood
• Meer kans op gezondheidsproblemen bij je kindje op latere leeftijd

De schadelijke effecten komen vooral doordat nicotine de bloedvaten vernauwt, waardoor de placenta minder goed doorbloed wordt en de baby minder zuurstof en voedingsstoffen krijgt.

Wacht dus niet tot je zwanger bent om te stoppen met roken. Hoe eerder je stopt, hoe beter.Samen aanpakken werkt het best

Een gezonde leefstijl is makkelijker vol te houden als je dit samen met je partner aanpakt:

• samen stoppen met roken
• samen alcohol beperken of vermijden
• samen kiezen voor gezondere gewoontes

Dit werkt niet alleen motiverend, maar verlaagt ook het risico op meeroken en indirecte blootstelling.

Roken bij de man kan trouwens de spermakwaliteit verminderen. Daarnaast verhoogt meeroken het risico op complicaties tijdens de zwangerschap. Een gezonde leefstijl komt de vruchtbaarheid en de gezondheid van jullie toekomstige baby ten goede.

Wanneer stoppen?

Je stopt best zo snel mogelijk met roken, liefst al van zodra je er aan denkt om zwanger te worden. Bij mannen duurt het bijvoorbeeld drie maanden vooraleer de schadelijke effecten van het roken op de spermakwaliteit verdwenen zijn. Vrouwen die voor de zwangerschap stoppen met roken krijgen baby's met een gelijkaardig geboortegewicht als vrouwen die nooit rookten. Als je stopt met roken voor de zwangerschap, loop je ook geen groter risico op een kind met een afwijking. Volledig stoppen kent veel meer voordelen dan het aantal sigaretten minderen.

Lukte het niet om voor de zwangerschap te stoppen met roken, dan blijft stoppen tijdens de zwangerschap sterk aanbevolen. Op elke moment tijdens de zwangerschap heeft stoppen met roken nog voordelen. Het kan ervoor zorgen dat verschillende gezondheidsrisico's voor het kind verminderd worden, het risico op een aangeboren aandoening daalt dan bijvoorbeeld.

Hulp bij stoppen met roken

Mensen die roken weten meestal dat roken niet zo goed is voor de gezondheid, maar men onderschat de risico's vaak voor zichzelf. Doordat roken zo verslavend is, is het ook niet gemakkelijk om te stoppen, zelfs al wil je het heel graag. Misschien heb je vroeger al eens geprobeerd om te stoppen met roken en denk je dat het deze keer opnieuw niet zal lukken. Toch is het heel belangrijk om te proberen stoppen als je zwanger wilt worden. Roken is één van de belangrijkste risicofactoren tijdens de zwangerschap. Als de toekomstige moeder of vader rookt, is er een grotere kans op problemen tijdens of na de zwangerschap en stijgt ook het risico op gezondheidsproblemen bij het kindje.

Als zowel jij als jouw partner roken is het aangeraden om samen te stoppen. Niet alleen om elkaar aan te moedigen, ook omdat meeroken schadelijk is voor het kind. Jouw rookstoppoging heeft het meest kans op slagen onder begeleiding van een tabakaloog en bij het gelijktijdig gebruik van nicotinevervangers.

Je kan je laten ondersteunen en begeleiden door een tabakoloog. Als je jou laat begeleiden door een erkend tabakoloog heb je recht op een financiële tussenkomst. Meer informatie over financiële tegemoetkomingen bij rookstop vind je op de website van tabakstop en van de Vlaamse Overheid. Je kunt ook tijdelijk rookstopmiddelen gebruiken (bijvoorbeeld nicotinevervangers), maar doe dit steeds in overleg met jouw huisarts. 

Alcohol

Vanaf het moment dat je probeert zwanger te worden tot na de borstvoeding, is  het gebruik van alcohol afgeraden.

Er bestaat geen veilige ondergrens voor alcohol, dus zelfs af en toe een glaasje kan schade berokkenen. Dat klinkt misschien streng, maar geen alcohol drinken is dus de veiligste aanbeveling.

Alcohol tast de vruchtbaarheid aan, zowel bij vrouwen als bij mannen. Bij vrouwen ziet men al een effect van matig alcoholgebruik op de vruchtbaarheid.

Eenmaal je zwanger bent, is alcoholgebruik helemaal uit den boze. Alcohol komt namelijk rechtstreeks via de moederkoek in het bloed van de baby terecht. Net zoals je geen alcohol toedient aan een pasgeboren baby, drink je tijdens de zwangerschap dus beter niet.

Impact op vruchtbaarheid en zwangerschap

• Vermindert vruchtbaarheid bij zowel vrouwen als mannen
• Kan de hormoonbalans en eisprong beïnvloeden
• Verhoogt risico op miskraam en doodgeboorte
• Verhoogt risico op vroeggeboorte en groeivertraging
• Kan leiden tot blijvende schade bij de baby, waaronder het foetaal alcoholsyndroom (FAS)

Alcohol passeert rechtstreeks via de placenta naar de baby. Omdat de hersenen zich vanaf het prille begin ontwikkelen, zijn ze bijzonder kwetsbaar. In de eerste maanden van de zwangerschap is de baby extra gevoelig voor schadelijke invloeden van buitenaf omdat de baby dan in volle ontwikkeling is. (vaak in de periode voor je het weet)

DRUGS

Wanneer je zwanger wilt worden, is de preconceptieperiode – de tijd vóór de bevruchting – het ideale moment om te stoppen met drugs. Deze middelen hebben niet alleen invloed op je eigen gezondheid, maar beïnvloeden ook direct je vruchtbaarheid en de vroege ontwikkeling van je toekomstige kind.

Elke vorm van druggebruik wordt afgeraden zodra er een actieve kinderwens is.

• Impact:
  • Cannabis (hasj/wiet): Kan bij vrouwen zorgen voor onregelmatige menstruatie en bij mannen voor een lagere spermakwaliteit. Het kan de hersenontwikkeling en groei van de baby negatief beïnvloeden.
  • Cocaïne en amfetamine: Verhogen de kans op een miskraam, vroeggeboorte, loslating van de placenta en aangeboren afwijkingen.
  • Opiaten (zoals heroïne): Kunnen leiden tot groeiachterstand en het neonataal abstinentiesyndroom (ontwenningsverschijnselen bij de pasgeborene).
• Aanpak:
  • Timing: Stop minimaal drie maanden voor de bevruchting. Bij mannen is na deze periode het sperma volledig vernieuwd.
  • Eerlijkheid: Bespreek je gebruik in alle vertrouwen met je arts of verloskundige; zij hebben beroepsgeheim en kunnen de juiste medische ondersteuning bieden.
  • Medische hulp: Bij verslaving is professionele hulp noodzakelijk om de risico's van ontwenning voor jezelf en de baby op te vangen.

Waar kun je terecht voor hulp?

• De Druglijn: Voor anoniem advies over alcohol en drugs (bel 078 15 10 20 of chat via hun website).
• Tabakstop: Voor hulp bij het stoppen met roken.
• Huisarts of verloskundige: Zij kunnen je verwijzen naar gespecialiseerde hulp zoals een POP-poli (Psychiatrie, Obstetrie, Pediatrie) als er sprake is van complexe problematiek.